كمر درد

 

کمر درد مشکلی شایع برای مراجعه به پزشک است که افراد بسیاری از آن رنجمی برند. اگرچه این بیماری به طور ناگهانی بروز می کند اما در واقع در نتیجه سالها زندگی اشتباه رخ می دهد. اما در هرحال بیماری در جامعه شیوع دارد و بسیاری از مردم از آن رنج می برند. علت اصلی این بیماری شیوه زندگی است و این بیماری که بسیاری از افراد را زمین گیر و دردمند می کند، با اصلاح شیوه زندگی به آسانی قابل پیشگیری و حتی درمان است.

 

وضعیت بد بدن برای طولانی مدت

استفاده غیرصحیح از بدن و ستون فقرات

عدم ورزش و تحرک کافی

افزایش وزن و چاقی

مشخص است که تمام موارد بالا را با مراقبت صحیح می توان
کنترل کرد و از رخ دادن کمر درد در آینده جلوگیری نمود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه نمود

بسیاری افراد در طول زندگی خود دچار دوره های کوتاه و گذرای کمردرد می
شوند اما چه زمانی باید موضوع را با جدیت بیشتری پیگیری نمود:

بروز کمردردی که تسکین پیدا نمی کند

ضعف، کرختی و بی حسی پاها و درد مداوم آنها

مشکل در کنترل اجابت مزاج و ادرار

رفع کمر درد

هدف رسیدن به زندگی سالم بدون بروز کمر درد است اما درمان این بیماری ساده نیست که مثلا با مصرف چند قرص مسکن و یا چند روز استراحت کاملا برطرف شود. افراد باید شیوه زندگی خود را تغییر دهند و رفتارهایی که منجر به بدتر شدن کمردرد می شوند را از زندگی خود کنار بگذارند. باید حالت های نشستن، کار کردن و خوابیدن خود را تغییر دهند و ورزش را وارد زندگی خود کنند. تا بتوانند بدون درد زندگی نمایند و در واقع بیشتر افرادی که این رفتارها را انجام می دهند، از این درد خلاصی پیدا می کنند.

ساختمان ستون فقرات سالم

ابتدا به بیان ساختمان (آناتومی) ستون فقرات سالم می پردازیم تا علت بروز کمردرد بهتر مشخص شود.انحناهای طبیعی ستون فقرات ستون فقرات که مسوولیت حفظ بدن را به مانند ستونی برعهده دارد دارای سه انحنای طبیعی است. عضلات انعطاف پذیر ستون فقرات به حفظ این انحناها کمک می کنند. همچنین بافت های غضروفی بین مهره ها از ساییده شدن استخوان ها بر روی یکدیگری جلوگیری کرده و به انعطاف ستون فقرات کمک می کنند. طبیعتا وقتی همه این اجزایی که بیان شدند، سالم باشند، ستون فقرات به طور مناسبی کار نموده و کمردردی وجود نخواهد داشت.

انحناهای طبیعی ستون فقرات

استخوانهای ستون فقرات یا مهره ها و بافت غضروفی نرم میان
آنها (دیسک بین مهره ای) با اتصال به یکدیگر ستون فقرات را تشکیل می دهند. ستون
فقرات سالم همانطور که در شکل مشخص است، دارای سه انحنا می باشد: انحنای گردنی،
انحنای سینه ای و انحنای کمری. این انحناها در زمان سلامتی به حفظ تعادل بدن کمک می
کنند و همچنین به پخش شدن نیروهای وارده به ستون فقرات برای جلوگیری از تمرکز نیرو
بر روی نقطه مشخصی ، مهره ها را از آسیب محافظت می کنند.

قسمت کمری ستون فقرات همانطور که در شکل بالا دیده می شود
از پنج مهره بزرگ تشکیل شده است که بیشتر وزن و فشار بدن را تحمل می کنند. در نتیجه
به همین دلیل این قسمت مستعدترین بخش ستون فقرات به آسیب و صدمه است.

مشکلات رایج دیسک های بین مهره ای

دیسک های بین مهره ای که بافت های نرم غضروفی بین مهره ها هستند که حرکت نرم ستون فقرات را سبب می شوند. اما این بافت های نرم تحت فشار مداوم در معرض خطر پارگی، له شدگی و جابجایی هستند. طبیعی است که زمانی که دیسک بین مهره ای آسیب بببنید دیگر نمی تواند مهره ها را محافظت کند و آنها نیز آسیب می بینند.

پارگی آنولوس یا نوار خارجی

هر دیسک بین مهره ای دارای نوار حلقوی محکمی در بخش خارجی خود است که به طور شایعی در اثر آسیب دچار پارگی می شود. این پارگی منجر به کشیده شدن و آسیب وارد آمدن به عضلات و لیگامان های اطراف مهره می شود. و در نهایت این آسیب ها با انتقال به اعصاب اطراف ایجاد کمردرد می کنند.

دیسک بیرون زده

در وسط هر دیسک بین مهره ای یک بخش اسفنجی به نام هسته وجود دارد. که به عنوان ضربه گیر در هنگام حرکت عمل میکند. هنگامی که آنولوس اطراف آن پاره شود و یا مهره دچار آسیب شدید شود، این هسته مرکزی جابجا می شود و از یک طرف فضای بین مهره ای مانند شکل بیرون می زند. این بافت بیرون زده بر روی اعصاب نخاعی از بین مهره ها خارج می شوند فشار وارد نموده و باعث بروز درد تیر کشنده به پاها (اصطلاحا درد سیاتیکی ) و کمر می شوند.

دیسک پاره شده

هنگامی که آْنولوس پاره می شود، گاها هسته مرکزی دیسک بین مهره ای به بیرون رانده می شود. در این حالت به دلیل خروج بافت دیسک بین مهره ای روی هم می خوابد و مهره های بالا و پایینی به هم چسبیده و در نتیجه اعصابی که از بین مهره ها خارج می شوند تحت فشار شدید قرار گرفته و درد بروز می کند. این درد همانطور که گفته شد به نام دردر سیاتیکی معروف است که به پاها تیر می کشد و بسیار ناتوان کننده است. اگر این حالت ادامه یابد، اعصاب آسیب می بینند و در نتیجه کرختی، بی حسی و ضعف در پاها و حتی مشکل در راه رفتن بروز می کند.

آروتروز

در اثر گذر عمر مانند سایر مفاصل بدن مهره ها نیز دچار استئوآرتریت یا آرتروز می شوند که در اثر آن زائده های کوچکی در اطراف مهر ها رشد نموده و باعث آسیب اعصاب و تنگی کانال نخاعی می شود. که منجر به بروز کمردرد می شود. این مساله با بروز عمر در اکثر افراد رخ می دهد که البته کسانی که ورزش کنند، از کمر خود مراقبت نمایند و تغذیه سالم داشته باشند، بروز آن را به تاخیر خواهند انداخت.

اما چگونه می توان از بروز کمردرد پیشگیری کرد

مثال ساده ای مثل خم شدن های غلط منجر به بروز کمردردهای خیلی شدیدی می شود. اما با بکار گیری راه حل های پیشگیری بسیار ساده می توان کمر و ستون فقرات را در برابر این آسیب ها محافظت نمود.

وضعیت غلط بدن

وضعیت بد بدن مانند خمیده و دولادولا راه رفتن و یا خم شدن های شدید توام با فشار مانند بلند کردن اجسام سنگین، نمونه های رایجی از وضعیت های بد هستند که فشار زیادی را به ستون فقرات وارد می کنند. و خطر مشکلات دردناک دیسک کمر را افزایش می دهند.

مکانیک بد بدن

به شیوه حرکت بدن اصطللاحا مکانیک بدن یا Body Mechanics گویند. راه های صحیحی برای نشستن، راه رفتن و ایستادن و حتی خوابیدن وجود دارد که برای بدن مناسب هستند. اما استفاده از شیوه های ناسالم منجر به اختلال در مکانیک بدن و بروز کمردرد می شوند.

فعالیت کم

ورزش نکردن باعث ضعیف شدن و تنبل شدن عضلات محافظ ستون فقرات می شود. این مساله خودبه خود سبب می شود که به دلیل ضعف عضلات، بدن حالت های خمیده و نامناسب به خود بگیرد و به آسیب کمر بیانجامد.

وزن زیاد و چاقی

حفظ بدن در حالت طبیعی مکانیک سالم، در زمانی که فرد دچار افزایش وزن می باشد، دشوارتر می شود. همچنین حرکات بدن نیز ناسالم خواهند بود. از طرف دیگر وزن زیاد به وارد شدن فشار بیشتری بر روی نخاع و دیسک های بین مهره ای می انجامد. در نهایت این عوامل باعث بروز کمردرد در افراد چاق یا دچار افزایش وزن می شود.

اضطراب و استرس

جالب اینجاست که برخی رفتارها در بروز بسیاری بیماری ها نقش دارند و برخی برعکس همه جا اثر محافظت کننده دارند. در خصوص دسته اول می توان از استرس بعنوان یک دلیل برای بدتر شدن درد کمر نام برد. این استرس ها ممکن است مسائل مالی، مشکلات خانوادگی و یا سایر اضطراب های زندگی روزمره باشند.

سیگار کشیدن

متاسفانه مصرف سیگار علاوه بر ضررهای فراوان دیگر، باعث می شود که افراد سیگاری بیشتر از سایرین دچار کمردرد شوند و به نظر می رسد که علت آن نرسیدن اکسیژن کافی به دیسک های بین مهره ای در افراد سیگاری است. در نتیجه افراد سیگاری احتمال بیشتری دارد که دچار بیماری های وخیم تر ستون فقرات شوند.

تشخیص بیماری

بیماران مبتلا به کمردرد معمولا اولین بار به پزشک خانواده و یا متخصصین ارتوپدی و گاها جراحی اعصاب مراجعه می کنند. پزشک شرح حال بیماری را پرسیده و معاینات فیزیکی را برای تشخیص نوع و محل درد انجام می دهد. در نهایت ممکن است برخی تصویربرداری های تشخیصی مانند رادیوگرافی با اشعه X ، سی تی اسکن و MRI درخواست شود. بهرحال بنا بر شدت بیماری، ممکن است درمان دارویی، فیزیوتراپی و یا جراحی برای بیمار تجویز شود. اما بیماران و همچنین افراد سالم چه نکاتی را برای زندگی روزمره خود برای عدم بروز و یا عدم تشدید بیماری باید مورد نظر قرار بدهند.

بایدها و نبایده

راه های درست و غلطی برای حرکت دادن کمر وجود دارد که باید موردتوجه قرار گیرد. عدم توجه به این نکات منجر به بروز مشکلاتی که در بالا گفته شد، خواهد گردید. لطفا با دقت به تصاویر و نکات موجود در هرکدام دقت نمایید.

بلندکردن:بهتر است که به جای خم کردن کمر، زانو را خم کرد. با بلندشدن از روی زمین بار برداشته شود. نه با زور شانه ها، شی را نزدیک به بدن بلند کرد.

نشستن: بهتر است پاها در هنگام نشستن روی زمین قرار گیرند. زانوها باید در راستای استخوان لگن یا کمی پایین تر قرار گیرند. بهتر است گودی کمر با بالشت کوچکی پر شود.

رانندگی کردن: بهتر است از پشتی های مناسب رانندگی برای حفظ کمر استفاده نمود. راست باید نشست و فرمان اتوموبیل را با هر دو دست گرفت. هر چند دقیقه سنگینی بدن را بر روی یک طرف انداخت. جیبهای پشت شلوار را در هنگام رانندگی نباید زیاد پر نمود.

کارکردن با رایانه: محکم به صندلی باید تکیه داد، نباید لم داد روی صندلی یا قوز نمود. بهتر است بالشتی در گودی کمر قرار گیرد و زیر پاها یک زیرپایی مناسب قرار داد. صندلی نباید خیلی بلند یا خیلی کوتاه یا خیلی دور از رایانه باشد.

ایستادن: بهتر است یک پا را هنگام ایستادن بالا قرار داد و دقت کرد که باید صاف ایستاد. کفش های مناسب و تخت پوشید.

خوابیدن: بهتر است بالشت هایی به نحوی که قوس های طبیعی ستون فقرات حفظ شود، زیر کمر قرار گیرد و در صورت خوابیدن به پهلو بهتر است یک بالشت کوچک بین دو زانوی خم شده قرار گیرد.

ارزیابی کیفیت وضعیت ستون فقرات

هر کسی می تواند با یک آزمایش ساده نحوه ایستادن خود را بررسی نماید. برای انجام این کار می توان کنار دیوار ایستاد و فاصله کمر تا دیوار را ارزیابی نمود. در افراد سالم باید پشت پاشنه پا، باسن و پس سر به آسانی دیوار را بدون فشار در هیچ یک از سه ناحیه دیوار را لمس کند. به شکل های زیر توجه نمایید:

ایستادن مانند افراد نظامی (خم شدن به عقب) یا خمیده مانند افراد خیلی سالخورده هردو بسیار شایع هستند. به خصوص حالت خمیده در بسیاری از خانم ها به دلیل شرم از جلب توجه برجستگی های بدن و یا ضعف عضلات ستون فقرات وجود دارد.

کمک به وضعیت بهتر ستون فقرات

تنفس عمیق و پایین انداختن شانه ها و عدم انقباض و فشار وارد کردن به لگن و زانوها در حین ایستادن کمک کننده است. اگر خطی فرضی از گوش به وسط شانه، استخوان لگن و قوزک پا ترسیم شود این خط باید کاملا راست و عمودی قرار گیرد.

شکل زیر میزان فشار وارده به ستون فقرات را در حالت نشسته، ایستاده، راه رفتن و خم شدن را نشان می دهد. همانطور که مشخص است در حالت راه رفتن کمترین و خم شدن بیشترین فشار را به ترتیب به کمر وارد می کنند. لذا باید تلاش کرد به سمت موقعیت های با فشار کمتر حرکت نمود.

هر Ibs برابر است با ۴۵۳ گرم

انتخاب بهترین حرکات ورزشی

یک برنامه ورزشی مناسب به انعطاف پذیری و همچنین تقویت عضلات کمر به عنوان دو عامل مهم پیشگیری از کمردرد کمک می کند. اگر فردی دچار کمردرد و مشکل ستون فقرات شده است، باید در خصوص حرکات مناسب با پزشک خود مشورت نماید. اما به طور کلی تصاویر زیر بهترین شیوه های تقویت عضلات کمر را معرفی می نماید. اما قبل از آن توجه به اصول زیر ضروری است:

ورزش باید مداوم و منظم انجام شود، ورزش گاه به گاه و شدید بیشتر باعث آسیب ستون فقرات می شود. یعنی نمی توان با یک بار ورزش شدید جبران مافات دفعات فراموش شده را کرد.

همیشه باید بدن خود را به مدت چند دقیقه پیش از شروع ورزش اصلی گرم نمود. یک روش مناسب گرم کردن بدن، درجا راه رفتن مانند رژه اما آرام نرم است.

در هنگام ورزش نفس خود را حبس نکنید و دقت کنید که عمیق و آرام نفس بکشید.

کمی خستگی را تحمل کنید اما هر حرکتی که به درد شدید پاها یا کمر منجر می شود را موقتا انجام ندهید.

میتوان یک پالشت کوچک را زیر سر یا کمر در هنگام ورزش قرار داد.

به پشت خوابیده و زانوها را متناوبا به داخل شکم جمع نمایید، چند لحظه نگه داشته و رها کنید	به پشت خوابیده پاها را متناوبا بدون خم شدن از بالا ببرید.ازدست کمک بگیرید
به پشت خوابیده و زانوها را خم نمایید. عضلات شکم را منقبض نموده و باسن را به زمین فشار دهید و برای چند ثانبه نگه داشتن و رها کنید.	به پشت خوابیده، هردو زانو را خم کرده و سعی کنید بدون کمک دستها نیم خیز شده چند ثانیه در همان حالت باقیمانده و مجدد به پشت بخوابید.
از پشت به دیوار تکیه نموده و به پشت روی دیوار به سمت پایین بخزید بطوریکه زانوها خم شود مکث کنید و به حالت اول برگردید.	روبروی دیوار ایستاده یک پا را جلوتر قرار دهید زانوی پای جلویی را به نحوی خم کنید که فشار بین پای جلو و عقبی متناوبا جابجا شو چند لحظه در هر حالت مکث کنیدد. پای عقبی را خم نکنید.
روی شکم خوابیده، بالشتی زیر ناحیه لگن گذاشته و دست ها را به پهلو بچسبانید. آرام سینه خود را به خم کردن کمر بلند کنید، نگه دارید و مجدد بخوابید.	روی شکم بخوابید، دست ها را دو طرف سر قرار داده با کمر صاف بلند، سر خود را بلند کنید، چند لحظه نگه داشته و مجدد روی زمین بگذارید.
به پشت خوابیده و دست ها را باز روی زمین بگذارید. از ناحیه لگن به سمت چپ و راست بچرخید مکث کرده به حالت اول برگردی.د بدون اینکه سروپشت از زمین جدا شود.	روی شکم خوابیده، بالشتی زیر لگن خود بگذارید وساق پاها را متناوبا بلند کرده نگه دارید و تکرار کنید.

بایدها و نبایده

درد وسیله ای برای جلب توجه بدن نسبت به یک مشکل در نقطه ای از بدن است. در زمان بروز درد، ستون فقرات و کمر نیاز به تسکین و آرامش دارد. حرکت های زیر به تسکین و استراحت کمر کمک می کنند. این حرکت ها با ایجاد کشش مناسب در کمر به کاهش درد کمک می کنند.

درمان درد

اما بهرحال درد کمر یکی از شدیدترین دردها است و تحمل آن بسیار دشوار است. روش های زیر را می توان بدون مراجعه به پزشک امتحان نمود. مسلما در صورت تجویز روش دیگری توسط پزشک باید به آن عمل نمود.

یخ: قرار دادن یک بسته یخ کوچک که در پارچه خشکی قرار داده شده است، در محل درد به مدت ۱۵ تا ۲۰ دقیقه و تکرار آن هر یک ساعت ، کمک کننده است. اگر این روش کمک کننده نبود از روش بعدی کمک بگیرید.

گرما: قرار دادن کیف آب گرم به منبسط شدن و آرام شدن عضلات کمر کمک می کند. در این روش نیز هر یک ساعت به مدت ۱۵ دقیقه کیف آب گرم در محل تمرکز درد قرار داده می شود.

مسکن دارویی: بهرحال ممکن است روش های بالا جواب ندهد و نیاز به مصرف مسکن باشد. داروهایی مانند اسپیرین، بروفن و ناپروکسن را می توان از داروخانه بدون نسخه تهیه کرد. البته بهتر است با پزشک خانواده درباره میزان مصرف آنها مشورت نمود و همچنین دقت کرد که این داروها برای معده مضر بوده و باید همراه با غذا مصرف شوند.

فیزیوتراپی

توانبخشی و فیزیوتراپی نیز یکی از روش های موثر در کاهش درد است که البته بهتر است با تشخیص پزشک انجام شود. که در صورت تایید پزشک به صورت تجویز یک سری ورزش های مناسب، انجام حرکات نرمشی با کمک فیزیوتراپ و استفاده از دستگاه های مخصوص فیزیوتراپی در مراکز مجاز فیزیوتراپی به عنوان راه های موثر درمان هستند.

درمان جراحی

در مواردی که درد غیر قابل تسکین باشد، آسیب شدیدی بر روی اعصاب نخاعی وجود داشته باشد و یا علایم ضعف و فلج شدید در پاها بروز نماید، پزشک جراحی ارتوپدی یا جراح اعصاب تجویز عمل جراحی خواهد نمود.

نکات کلیدی برای عدم پیشرفت کمردرد

ورزش روزانه برای تقویت عضلات بدن از جمله پیاده روی و شنا

فکر کردن قبل از بلند کردن بار سنگین درباره اینکه چگونه فشار کمتری به کمر وارد آید. همواره باید سعی کرد با خم نمودن پاها و صاف نگه داشتن کمر بار را روی کمر نیانداخت.

دفت در حفظ وضعیت صحیح کمر براساس نکات گفته شده

پرهیز از قوز کردن هنگام نشستن و رانندگی

هنگام نشستن طولانی باید متناوبا بلند شده و راه رفت

استفاده از بالشت های محافظت کننده انحناهای طبیعی هنگام خوابیدن

کاهش وزن برای کم کردن فشار از روی کمر

ترک سیگار

مراجعه منظم به پزشک خانواده برای بررسی وضعیت سلامت ستون فقرات